Poniżej publikujemy kopie artykułu ze strony internetowej www.nierzwicki.com, którego autorem jest Bartlomiej Nierzwicki, M.D., D.M.D., Ph.D.

LEKARZE STOMATOLODZY w USA

CHARAKTERYSTYKA ZAWODU

ZAKRES PRAKTYKI

Zawód dentysty jest bardzo dobrze znany w Polsce w formie podobnej jaka istnieje w Stanach Zjednoczonych. Lekarze dentysci, albo inaczej - lekarze stomatolodzy, sa profesjonalistami lecznictwa, których ekspertyza zawodowa ogranicza sie do chorób zebów, dziasel, jamy ustnej, szczek i sasiadujacych z nimi organów. Dentysci (stomatolodzy) nie stanowia specjalnosci czy podspecjalnosci medycznej, ale od poczatku studiów ukierunkowani sa na osobny profil zawodowy, pokrewny medycynie. Dentysci wyszkoleni sa w podejmowaniu niezaleznego osadu, oraz samodzielnych decyzji diagnostycznych i terapeutycznych w zakresie przez nich wyuczonym i ograniczonym do wyzej wymienionych czesci anatomicznych ciala czlowieka. Ten stopien "ograniczonosci" anatomicznej rózni dentystów od lekarzy medycyny (a takze osteopatii - w USA), którzy sa wyszkoleni i zdolni do diagnostyki i leczenia wszystkich czesci anatomicznych i wszystkich chorób czlowieka. Zakres ten jest ustalony zreszta dokladnie w opisie wymagan licencyjnych obu zawodów. Pod wzgledem ograniczen anatomicznych swojego profilu zawodowego, dentysci sa scislym odpowiednikiem (w warunkach amerykanskich) lekarzy chorób stóp (podiatrists).

Lekarze dentysci studiuja na osobnych uczelniach, zwanych w USA Dental Schools, które czesto (ale nie zawsze) sa czescia wiekszych medycznych Centrów uniwersyteckich. Po ukonczeniu czteroletnich studiów (plus wczesniej, dwu do czterech lat nauki pomaturalnej w college'u), dentysci uzyskuja stopien doktora dentystyki (stomatologii) - Doctor od Dental Surgery (D.D.S), albo Doctor of Dental Medicine (D.M.D.), które to stopnie sa sobie równorzedne.

Aby uzyskac licencje dentystyczna upowazniajaca do praktykowania zawodu, dentysci musza sie wykazac ukonczeniem studiów dentystycznych, musza zdac egzamin koncowy zwany National Board Dental Examinations, plus spelnic ewentualne dodatkowe wymagania ustalone przez dany stan. Trzeba wiedziec, ze wymagania licencyjne nie sa jednolite i róznia sie w wiekszym lub mniejszym stopniu we wszystkich stanach. Nostryfikacja zagranicznego dyplomu dentystycznego jest mozliwa, ale jest bardziej skomplikowana i trudniejsza niz nostryfikacja zagranicznego dyplomu lekarskiego ze wzgledu na róznice w ksztalceniu dentystów w róznych krajach.

Zawód dentysty w Stanach Zjednoczonych jest atrakcyjny, dobrze platny i powazany. Znaczna wiekszosc dentystów zajmuje sie dentystyka ogólna, zwana inaczej rodzinna, prowadzi praktyke pojedynczo, posiada gabinety prywatne wyposazone stosownie do wymogów zawodowych, z aparatura rentgenowska na miejscu, posiada personel pomocniczy w postaci asystentów lub/i higienistów dentystycznych, oraz personel administracyjny - sekretarki, recepcjonistki. Do rzadkosci naleza dyzury nocne, które maja miejsce jedynie w szpitalach lub w wiekszych osrodkach leczniczych. Stad tez dentysci moga ulozyc sobie czas wolny latwiej niz praktykujacy lekarze. Stomatolodzy moga wypisywac recepty na antybiotyki i niektóre lekarstwa. W razie przyjecia chorego do szpitala musza najczesciej jednak prosic lekarza medycyny o calosciowa nad nim opieke.

Dentysci praktykuja czasami w grupach, zarówno stomatologicznych jak i mieszanych - wespól z lekarzami medycyny róznych specjalnosci. Niektórzy zatrudnieni sa w Public Health Service, w planach I-IMO, w sluzbie zdrowia sil zbrojnych, na uniwersytetach (jako wykladowcy) i w zakladach badawczych (research). Praca dentystyczna nosi w sobie pewne ryzyko i wymaga okreslonych predyspozycji psychicznych. W dobie epidemii choroby AIDS, dentysci zobowiazani sa do przestrzegania okreslonych wymogów bezpieczenstwa, a takze poddani sa odpowiednim rygorom w sterylizacji narzedzi i gromadzeniu odpadów oraz opatrunków, ustalonym przez Occupational Health and Safety Administration (OSHA).

SPECJALIZACJE DENTYSTYCZNE

Oficjalnie istnieje obecnie osiem specjalizacji dentystycznych, które uzyskuje sie po odbyciu praktyki specjalizacyjnej, trwajacej, w zaleznosci od rodzaju specjalizacji, od jednego roku do czterech lat. Specjalizacje odbywane sa najczesciej w szpitalach i w osrodkach uniwersyteckich. Sposród ponad 150 tys. praktykujacych dentystów, okolo 32 tys. posiada specjalizacje. Jest to o wiele mniejszy odsetek niz u lekarzy medycyny, gdzie specjalizacja jest zwykle regula.

Specjalizacje dentystyczne to:

Endodontics (endodoncja)

Oral and Maxillofacial Surgery (chirurgia szczekowo-twarzowa)

Oral Pathology (patologia jamy ustnej)

Orthodontics (ortodoncja)

Pediatric Dentistry (stomatologia dziecieca)

Periodontics (periodontologia)

Prosthodontics (protetyka stomatologiczna)

Dental Public Health (stomatologiczne zdrowie publiczne)

STOMATOLOGIA W USA

Sposród ponad 150 tys. aktywnie praktykujacych w Stanach Zjednoczonych dentystów, 91% posiada praktyke prywatna, a 79% zajmuje sie stomatologia ogólna. Sposród specjalizacji, najwiekszym powodzeniem cieszy sie ortodoncja i chirurgia szczekowo-twarzowa, które stanowia okolo 50% wszystkich specjalnosci dentystycznych. Praktyki dentystyczne maja opinie jednych z najbardziej lukratywnych praktyk leczniczych. Srednia zarobków wzrasta z wiekiem lekarza i z dlugoscia jego praktyki, osiagajac szczyt w przedziale wieku od 45 do 49 lat. Przecietna zarobków dentystów miesci sie w 8% najwyzszych zarobków w USA.

Dentysci pracuja przecietnie 37,3 godzin na tydzien, spedzajac 91% czasu ze swoimi pacjentami; 68,7% dentystów praktykuje samodzielnie, 31,3% grupowo. Kobiety stanowia okolo 16% dentystów, a liczba ich wzrasta. Przecietna ilosc osób pracujacych w gabinecie dentystycznym wynosi 4 osoby, z czego 2 w pelnym, a dwie w niepelnym wymiarze godzin; 97% dentystów zatrudnia co najmniej jedna osobe personelu, 54% zatrudnia od 3 do 6 osób.

STUDIA DENTYSTYCZNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE

Decyzja o wybraniu zawodu dentysty ksztaltuje sie w warunkach amerykanskich zwykle po okresie maturalnym (czyli po High School), a nie jeszcze przed matura, jak w Polsce. Uczen ma wiec wiecej czasu na "dojrzewanie" psychiczne i zyciowa decyzje na temat przyszlosci. Edukacja w Stanach Zjednoczonych jest kilkustopniowa, a studia w college'u trwajace od dwóch do czterech lat daja z jednej strony podstawowe ukierunkowanie zawodowe (z mozliwoscia zmiany kierunku glównych studiów bez utraty lat), a z drugiej strony umozliwiaja podjecie dojrzalej, w pelni przemyslanej decyzji o wyborze ostatecznego zawodu.

Student w pierwszym roku college'u (jako tzw. freshman) wybiera sobie profil przyszlych studiów zawodowych. W przypadku planów zostania dentysta, student wybiera glówny profil nauki (tzw. major) z dziedziny przyrodniczej - najczesciej biologie, a takze chemie nieorganiczna, organiczna, fizyke i jezyk angielski. W drugim roku nauki w college'u (jako tzw. sophomore) student kontynuuje i rozszerza swoja wiedze w wybranym profilu wiedzy. W wypadku dentystyki, minimum edukacyjne wymagane przed studiami stomatologicznymi wynosi dwa lata college'u, ale tylko nieznaczna liczba kandydatów na studia (2%) poprzestaje na tym poziomie wiedzy. Zdecydowana wiekszosc (80%) konczy pelne 4 lata college, uzyskujac stopien bakalarza (baccalaureate albo bachelor degree).

Osiagniecie dobrych wyników w podstawowym wyksztalceniu przyrodniczym jest o tyle wazne, ze liczy sie bardzo przy staraniach o przyjecie na pierwszy rok studiów dentystycznych. Aplikanci skladajacy podanie o przyjecie na jedna z 54 uczelni dentystycznch (dental schools) musza sie bowiem wykazac dobrymi wynikami z egzaminu kwalifikujacego, zwanego Dental Admission Test (DAT).

DAT jest egzaminem jednodniowym, przeprowadzanym dwa razy w roku (kwiecien, pazdziernik), skladajacym sie z czterech czesci:

l1) natural sciences (biologia, chemia)

2) reading comprehension ("rozumienie tekstu")

3) quantitative reasoning ("zdolnosc wyciagania wniosków")

4) perceptual ability (rozwiazywanie problemów wielowymiarowych).

Rózne uczelnie dentystyczne maja rózne kryteria przyjec i niejednakowa interpretacje wyników DAT. Tresc tego egzaminu obejmuje wiedze nabyta w czasie studiów o profilu przyrodniczym w college'u, dlatego tez osiagniecie dobrych rezultatów z DAT jest zwykle wynikiem odpowiedniego przygotowania przyrodniczego (pre-doctoral). Aplikacje do egzaminu DAT otrzymac mozna z American Dental Association, Division of Educational Measurements, 211 E. Chicago Avenue, Chicago, IL 60611, tel. 1.800.621.8099 (informacja), lub 1.312.440.2689 (aplikacja).

Proces aplikacyjny przy staraniu sie o wpis na pierwszy rok studiów dentystycznych jest ulatwiony ze wzgledu na ujednolicony i standaryzowany system kierowany przez American Association of Dental Schools Application Service (AADSAS) - adres: 1625 Massachusetts Avenue, NW, Suite 101, Washington, DC 20036-2212. Zdecydowana wiekszosc uczelni dentystycznych bierze udzial w tym programie, tak wiec student sklada tylko jedno podanie poprzez AADSAS, a informacja przekazana jest dalej do tych szkól dentystycznych, które aplikant wskazuje. Aplikant wypelnia nadeslane z AADSAS albo z odpowiedniej uczelni formularze (Application Packet), a sam proces aplikacyjny powinien rozpoczac sie nie pózniej jak na rok przed rozpoczeciem planowanych studiów. Uczelnie zawiadamiaja kandydata o przyjeciu na studia zwykle nie wczesniej niz 1 grudnia danego roku, a wiec na przeszlo pól roku przed rozpoczeciem studiów. Kandydat ma zwykle 4 do 6 tygodni czasu na odpowiedz w formie zaakceptowania lub odrzucenia oferty.

Ilosc kandydatów na studia dentystyczne w stosunku do ilosci miejsc ksztaltuje sie zwykle jak 11 : 1, i tak np. w 1992 roku na 6108 kandydatów dostepnych bylo 4072 miejsc. Sposród przyjetych, 887 bylo studentów - imigrantów. Ilosc miejsc na studiach ulegla zmniejszeniu w ciagu ostatnich 10 lat z okolo 6000 w 1978 roku do okolo 4000 obecnie. Wzrosla natomiast ilosc kobiet (35%) i mniejszosci (30%) na pierwszym roku studiów w 1993 roku.

STUDIA PRZED- I PODYPLOMOWE

Pierwsze dwa lata studiów dentystycznych to medyczne przedmioty teoretyczne - anatomia, biochemia, embriologia, histologia, mikrobiologia, patologia, farmakologia i fizjologia. Niektóre przedmioty, jak anatomia, ukierunkowane sa specjalistycznie. Studenci stomatologii wczesniej niz studenci medycyny zapoznaja sie z problematami praktycznymi swojego zawodu. Wyrabiaja oni sprawnosc manualna cwiczac na manekinach, zapoznajac sie z makietami zebów, dziasel, poznaja rózne instrumenty dentystyczne, itp. Program tematyczny studiów nazywa sie w jezyku angielskim curriculum i obejmuje wszystkie przedmioty przerabiane w czasie czterech lat nauki.

Wlasciwa praktyka kliniczna zaczyna sie jednak na trzecim roku i trwa do czwartego roku studiów. Obejmuje wszystkie specjalnosci dentystyczne z endodoncja, protetyka, chirurgia szczekowo-twarzowa, periodontologia, ortodoncja, radiologia stomatologiczna, a takze aspektami stomatologicznymi zdrowia publicznego, etyka lekarska i kilkoma innymi. Wymagania co do curriculum studiów moga nieco róznic sie w poszczególnych stanach. Stan Illinois, na przyklad, wymaga 3800 godzin wykladów, cwiczen i instrukcji rozlozonych w okresie 120 tygodni. Co najmniej 15% tego czasu musi obejmowac przedmioty podstawowe (basic science topics), co najmniej 75% musi byc poswiecone na przedmioty kliniczne, a minimum 1 % na behavioral science.

Ukonczenie studiów stomatologicznych upowaznia dentyste do ubiegania sie o licencje stanowa, ale pod warunkiem zdania koncowego egzaminu kwalifikacyjnego. Egzamin ten znany jest jako National Board Dental Examination (NBDE) i prowadzony jest w formie testowej przez Joint Commission on National Dental Examinations podlegajaca organizacji American Dental Association. Oferowany jest on dwa razy w roku i sklada sie z czesci teoretycznej (basic), przedklinicznej (pre-clinical) i klinicznej (clinical). Warunkiem jest zdanie kazdej z czesci i osiagniecie co najmniej wymaganych 75% przed dopuszczeniem do nastepnej czesci. Czesc kliniczna NBDE obejmuje takie przedmioty jak: restorative dentistry, prosthodontics, periodontics, comprehensive treatment planning, oraz diagnosis, oral medicine i radiology. Powtórka niezdanego egzaminu ogranicza sie jedynie do zdawania czesci, z której dentysta nie uzyskal wymaganych 75% punktów.

Szkolenie podyplomowe w przypadku dentystów jest raczej rzadkoscia, zwazywszy, ze jedynie jedna piata legitymuje sie jakimkolwiek szkoleniem specjalizacyjnym po ukonczeniu studiów, a ilosc dentystów rozpoczynajacych specjalizacje stanowi mniej niz jedna trzecia absolwentów. Znaczna wiekszosc decyduje sie na otwarcie ogólnej praktyki dentystycznej. W roku 1993 jedynie 1415 dentystów zapisanych bylo na podyplomowe szkolenie specjalizacyjne (z tego jedynie 4% obcokrajowców - Foreign Dental Graduates).

Poza wyzej wymienionymi osmioma oficjalnymi specjalnosciami dentystycznymi, niektóre szpitale oferuja podyplomowe programy szkoleniowe w stomatologii ogólnej. General practice residency odbywa sie w szpitalu i celem tego szkolenia jest zaznajomienie dentysty z opieka szpitalna pacjenta stomatologicznego. Advanced general dentistry program prowadzony jest zwykle na uczelniach dentystycznych i daje wiecej doswiadczenia szkolacym sie z zakresu calosciowej opieki stomatologicznej. Oba programy trwaja zwykle jeden rok.

Zaawansowane programy szkoleniowe podyplomowe oferuja w niektórych uniwersytetach dodatkowe stopnie naukowe - Master of Science (M.S.), Master of Science in Dentistry (M.S.D.) oraz Doctor of Philosophy (Ph.D.). Programy te koncentruja sie na przygotowaniu studenta do kariery naukowej i dydaktycznej. Programy te wymagaja ukonczenia przepisanego kursu szkoleniowego i napisania pracy magisterskiej lub doktorskiej z wybranego tematu. Zainteresowany Czytelnik znalezc moze dokladna liste opcji edukacyjnych na stronach internetowych kazdej z 54 szkól dentystycznych.

STYPENDIA I POMOC FINANSOWA

Oplata za studia dentystyczne rózni sie znacznie w zaleznosci od uczelni. Najtansze sa szkoly dentystyczne stanowe, które otrzymuja dotacje ze stanu, w którym sa zlokalizowane. Najdrozszy jest zwykle pierwszy rok studiów, pózniej oplata za studia zmniejsza sie. Oplata za rok studiów waha sie w granicach od $ 30 tys. do ponad $ 50 tys.

Pomoc finansowa dla studentów to inicjatywa zarówno sektora publicznego jak i prywatnego. Istnieja z reguly trzy formy takiej pomocy: scholarship (stypendium), loan (pozyczka) i grant (darowizna). Scholarship nadawany jest najczesciej przez uczelnie dla studentów, którzy wykazuja odpowiednie postepy w nauce i kwalifikuja sie do takiej pomocy ze wzgledu na stan majatkowy swój lub swoich rodziców. Wyniki w nauce ponizej pewnego poziomu moga spowodowac wstrzymanie przydzielonego stypendium. Loan przyznawany jest zarówno przez pewne prywatne jak i publiczne organizacje, których celem jest wspieranie edukacji. Loan jest pozyczka dlugoterminowa o malym procencie, wymagajaca splaty dlugu po pewnym okresie czasu wraz z naroslymi odsetkami przez praktykujacego dentyste, juz z zarobionych przez niego pieniedzy. Jest to najczestsza forma pomocy finansowej. Wreszcie grant jest pewna suma przeznaczona przez zwykle prywatna organizacje dla studentów lub dla uczelni w celu kultywowania nauki.

W edukacji dentystycznej znane sa, sposród wielu, takie formy pomocy finansowej jak: Federal Supplemental Loan Program, Health Professions Student Loan Program, Health Education Assistance Loan Program, Exceptional Financial Need Scholarship, Loan for Disadvantaged Students Program, United Student Aid Funds, American Fund for Dental Health Minority Scholarship Program i wiele innych. Zainteresowani moga zasiegnac informacji w sprawie pomocy finansowej w specjalnych wydzialach uczelni dentystycznych.

WYMAGANIA LICENCYJNE DLA OBCOKRAJOWCÓW

PODSTAWY EDUKACYJNE

Piszac o obcokrajowcach starajacych sie o ukonczenie studiów dentystycznych w Stanach Zjednoczonych lub o uzyskanie w rózny sposób licencji wymaganej do uprawiania zawodu dentysty w tym kraju, mam na mysli obywateli innych panstw przebywajacych na terenie USA, w tym takze Polaków. Piszac o stomatologach z zagranicznym dyplomem (tzw. Foreign Dental Graduates, albo FDG's) mam na mysli te osoby, które studiowaly i otrzymaly tytul dentysty poza Stanami Zjednoczonymi lub Kanada, niezaleznie od tego czy urodzily sie w USA czy poza granicami tego kraju. I znowu, dotyczy to jak najbardziej Polaków urodzonych w Polsce, jak i osoby polskiego pochodzenia, które studiowaly stomatologie w Polsce lub w innym (poza USA lub Kanada) kraju.

Waznym takze jest w naszych rozwazaniach ustalenie co znacza tzw. akredytowane lub nieakredytowane uczelnie dentystyczne. Pod nazwa akredytowane szkoly dentystyczne (accredited dental schools) rozumie sie wszystkie uczelnie oferujace zaaprobowany (a wiec akredytowany) program szkolenia dentystycznego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Sama akredytacja udzielana jest przez Commission on Dental Accreditation dzialajacej w ramach American Dental Association. Na zasadzie wzajemnosci, amerykanska Commission on Dental Accreditation akredytuje kanadyjskie uczelnie dentystyczne. Przez nie akredytowane szkoly dentystyczne (non-accredited dental schools) rozumie sie wszystkie inne niz amerykanskie i kanadyjskie dentystyczne programy szkoleniowe, w tym takze polskie. Obcokrajowcy moga studiowac stomatologie w Stanach Zjednoczonych po otrzymaniu wizy studenckiej. Posiadaja wtedy status tzw. Nonimmigrant Academic Student, czyli przebywaja w Stanach Zjednoczonych przez okreslony czas w celu pobierania nauki na uczelniach amerykanskich i zobowiazani sa do powrotu do swojego kraju po ukonczeniu studiów. Studenci ci nie kwalifikuja sie do otrzymania pomocy finansowej stanowej, jednak moga ubiegac sie o pomoc ze strony wiekszosci prywatnych funduszy stypendialnych. Imigranci, którzy posiadaja staly pobyt w USA, studiujac dentystyke w tym kraju, nie róznia sie niczym od studentów amerykanskich, ale moga (w przypadku obcokrajowców, którzy nie odbyli edukacji przed i pomaturalnej w Stanach Zjednoczonych) byc proszeni o zdanie egzaminu z jezyka angielskiego - Test of English as a Foreign Language (TOEFL).

Licencjonowani w obcym kraju dentysci, którzy wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych i staraja sie o otrzymanie licencji dentystycznej w tym kraju, legitymuja sie statusem Immigrant-Member of a Profession. Otrzymanie wizy pobytowej ze wzgledu na posiadanie zagranicznego dyplomu dentystycznego (jak i lekarskiego) jest obecnie niemozliwe, gdyz profesje te stracily swoja dawna, uprzywilejowana w tym wzgledzie pozycje (zawody lekarza i dentysty przestaly juz byc zawodami deficytowymi). Imigranci - stomatolodzy majacy zalegalizowany pobyt w tym kraju moga starac sie o uprawnienia zawodowe w USA przez uzyskanie licencji dentystycznej w któryms ze Stanów, po spelnieniu wszystkich warunków licencyjnych wymaganych przez dany stan.

W odróznieniu od wymagan potrzebnych do otrzymania licencji lekarskiej, dentystyczne wymagania licencyjne sa niejednolite i róznia sie znacznie miedzy soba w poszczególnych stanach Ameryki. Proces przydzielenia licencji nazywa sie licensure, a otrzymane uprawnienia pozwalajace na uprawianie zawodu nazywaja sie license. Posiadanie licencji w jednym stanie nie upowaznia do praktykowania stomatologii w innym stanie. Stany moga zmodyfikowac lub zmienic swoje wymagania licencyjne w kazdym momencie, jesli naciski polityczne beda na tyle duze, by zmienic istniejace w danym stanie prawo.

Wymagania przedkliniczne (preclinical). Jedynie 18 stanów posiada ustawy prawne zezwalajace na przydzielenie licencji dla Foreign Dental Graduates (FDG). Sa to: Arizona, California, Colorado, District of Columbia, Florida, Georgia, Hawaii, Illinois, Kansas, Maryland, Michigan, Minnesota, Mississippi, New York, Ohio, Texas, Washington i Wisconsin. Osiem, a wiec polowa tych stanów wymaga dodatkowego wyksztalcenia w którejs z akredytowanych uczelni amerykanskich (Supplernentary Education in Accredited Dental School). Druga polowa stanów (Arizona, California, Colorado, Hawaii, Illinois, Michigan, Minnesota, Ohio i Wisconsin) nie wymaga formalnych studiów dodatkowych, ale wymaga innych kryteriów. Najczestszym takim kryterium jest tzw. bench test, w którym FDG wykonac musi manualne czynnosci dentystyczne na manekinach lub modelach w ciagu od trwajacych 1 do 21 dni testów przeprowadzanych przez Board of Dentistry danego stanu. Jedynie okolo 20% FDG zdaje takie testy za pierwszym razem. Niektóre stany ograniczaja ilosc powtórek! Bench test wymagany jest we wszystkich stanach nie wymagajacych supplementary education plus District of Columbia, Florida, Kansas i Maryland.

Innym kryterium jest clinical certification of competence (zaswiadczenie kompetencji klinicznej) wymagajace uzyskania odpowiedniego dokumentu ze strony amerykanskiej uczelni dentystycznej po odbyciu kilkutygodniowego kursu obejmujacego caly zakres stomatologii klinicznej - laboratorium i cwiczenia kliniczne. Jedynie okolo 40% FDG zalicza takie kursy. Stany wymagajace zaswiadczenia z uczelni to: Colorado, Minnesota, Ohio i Wisconsin.

Niektóre stany oceniaja dokladnie program studiów (curriculum) dentysty - obcokrajowca, które odbywal on/ona w swoim kraju. Program nie spelniajacy minimum edukacyjnego wymaganego przez prawo stanowe musi byc uzupelniony na uczelniach amerykanskich. Stan wymagajacy curriculum to Illinois, a z grupy stanów wymagajacych supplementary education to: Florida, Georgia, New York i Washington.

Jeden stan wymaga w fazie przedklinicznej (poza innymi warunkami) okresu próbnego praktyki przeprowadzanej pod kierunkiem odpowiednich instruktorów (tzw. probationary practice under supervision). Spelnienia tego warunku wymaga jedynie Colorado.

Wymagania kliniczne (clinical). Wszystkie 18 stanów dajacych szanse Foreign Dental Graduates otrzymania licencji stomatologicznej wymaga od nich spelnienia wymogów klinicznych. Wymogi te sa takze niejednakowe w poszczególnych stanach. Organizowane sa przez State Dentistry Boards. Skladaja sie z pisemnego egzaminu klinicznego, oraz z czesci praktycznej przeprowadzanej albo na manekinach, albo na pacjentach, których "dostarcza" sam egzaminowany na wlasny koszt. Kandydaci przynosza równiez na egzamin swoje wlasne narzedzia i materialy. Egzaminy kliniczne zdaje za pierwszym razem nie wiecej jak 25% do 35% Foreign Dental Graduates. Niektóre stany wymagaja ponadto opinii z uczelni macierzystych albo z innych zródel, co do charakteru, postawy moralnej i zdolnosci kandydata. Opinie takie przedkladane sa w formie listów referencyjnych. Szczególowe dane na ten temat kandydaci uzyskac moga od poszczególnych State Dentistry Boards.

INNE MOZLIWOSCI

Olbrzymia róznorodnosc kryteriów w przydzielaniu licencji dentystom obcokrajowcom powoduje, ze pragnacy nostryfikowac swój dyplom dentysci z Polski powinni wykazac duzo inicjatywy w poszukiwaniu mozliwosci spelnienia wymagan licencyjnych danego stanu. Tam gdzie istnieje wiele dróg, istnieje wiele mozliwosci. Kilkuletni wysilek w wypelnianiu zalecanych wymogów edukacyjnych sowicie sie pózniej oplaca, dajac prestiz i poczucie finansowego bezpieczenstwa i niezaleznosci na cale zycie.

Kilka uczelni amerykanskich posiada specjalne programy edukacyjne dla dentystów obcokrajowców, które zaliczaja czesc teoretyczna zagranicznych studiów stomatologicznych i daja mozliwosc "dostudiowania" pewnej czesci klinicznej (Advanced Standing Programs). Wiekszosc tych programów nadaje tytul dentysty uczelni amerykanskiej (DMD lub DDS), co jest szczególnie wazne przy ubieganiu sie o przyjecie na program specjalizacyjny.

Przy znaczej róznorodnosci i plynnosci wymagan programowych, najlepiej jest zasiegnac informacji w sprawie programów edukacyjnych dla dentystów obcokrajowców w Office of International Affairs, American Dental Association, 211 E. Chicago Ave. Chicago, IL 60611.

Istnieje takze mozliwosc zatrudnienia wybranych stomatologów-naukowców w charakterze nauczycieli akademickich. W wypadku zatrudnienia takiej osoby przez dana uczelnie amerykanska, wymagana jest jedynie licencja (prawo wykonywania zawodu) tymczasowa, o której przyznanie ubiega sie sama uczelnia. Taka opcja jest mozliwa poprzez wydzialy stomatologiczne zagranicznych uczelni medycznych w ramach Mutual Educational Exchange Program.

Dentysci obcokrajowcy maja stosunkowo latwa mozliwosc zaadoptowania swoich zdolnosci profesjonalnych do zawodu techników dentystycznych. Programy edukacyjne szkolace Dental Hygienist, Dental Assistant lub Dental Laboratory Technician moga zaliczyc wiele przedmiotów ze studiów dentystycznych, czyniac droge do uzyskania stopnia technika dentystycznego latwiejsza i szybsza.

Foreign Dental Graduates moga uzyskac wyczerpujace i uaktualnione informacje dotyczace uzyskania licencji dentystycznej w USA w zarzadach dentystycznych (Board of Dentistry) wszystkich 18 stanów, które daja szanse dentystom-obcokrajowcom.